Infekcyjne Choroby Narządu Wzroku Agnieszka Kubicka-Trząska, Bożena Romanowska-Dixon

Wykaz skrótów     XXIII

Przedmowa     XXXIII

1. Wprowadzenie     1 

1.1. Mikrobiom powierzchni oka – Agnieszka Kubicka-Trząska     1 

1.2. Ogólnoustrojowe przeciwzakaźne mechanizmy obronne – Janusz Marcinkiewicz     5 

1.2.1. Funkcje, narządy i komórki układu immunologicznego     5 

1.2.2. Odporność wrodzona. Ostry odczyn zapalny     8 

1.2.3. Wykrywanie patogenów przez komórki odporności wrodzonej     9 

1.2.4. Odporność nabyta. Swoista antygenowo odporność humoralna i komórkowa     10 

1.2.5. Mechanizmy obronne błon śluzowych (układ MALT)     11 

1.2.6. Odporność przeciwbakteryjna i przeciwgrzybicza     12 

1.2.7. Odporność przeciwwirusowa     13 

1.2.8. Podsumowanie     14 

1.3. Miejscowe mechanizmy obronne w zakażeniach narządu wzroku – Agnieszka Kubicka-Trząska     15 

1.3.1. Brwi, powieki i rzęsy. Odruch mrugania     15 

1.3.2. Gruczoły łzowe i łzy     16 

1.3.3. Czynniki łez biorące udział w reakcjach obronnych powierzchni oka     17 

1.3.4. Spojówka     19 

1.3.5. Rogówka     20 

1.3.6. Przednia komora oka     23 

1.3.7. Mechanizmy obronne naczyniówki i siatkówki     24 

1.4. Techniki pobierania materiału mikrobiologicznego – Dorota Zielińska, Agnieszka Kubicka-Trząska     28 

1.4.1. Powieki, spojówka i rogówka     28 

1.4.2. Płyny wewnątrzgałkowe     31 

1.5. Testy diagnostyczne     47 

1.5.1. Podłoża hodowlane i transportowe – Łukasz Ścibik     47

1.5.2. Metody oznaczania lekowrażliwości – Łukasz Ścibik     53 

1.5.3. Techniki barwienia preparatów – Małgorzata Siewierska     58 

1.5.4. Metody immunoenzymatyczne – Joanna Wilańska     65 

1.5.5. Metody immunofluorescencyjne – Agata Pietrzyk, Joanna Wilańska     67 

1.5.6. Metoda immunoblotu – Joanna Wilańska     78 

1.5.7. Polimerazowa reakcja łańcuchowa, sondy genetyczne i hybrydyzacja DNA – Marek Sanak     80 

1.6. Zasady systemowej antybiotykoterapii w okulistyce – Jarosław Woroń     86 

1.6.1. Antybiotykoterapia systemowa w zakażeniach okulistycznych     86 

1.6.2. Wankomycyna w zakażeniach okulistycznych     91 

1.6.3. Inne drogi podawania antybiotyków w zakażeniach okulistycznych     92 

1.6.4. Zakażenia tkanek oczodołu     95 

1.6.5. Bezpieczeństwo stosowania fluorochinolonów systemowych w okulistyce     96 

1.6.6. Interakcje antybiotyków     100 

1.6.7. Nieprawidłowo dobrana farmakoterapia zakażeń okulistycznych     101 

1.7. Ogólne zasady antybiotykoterapii w okulistyce – Agnieszka Kubicka-Trząska     103 

2. Zakażenia bakteryjne     111 

2.1. Oczodół – Grażyna Wyszyńska-Pawelec, Jan Zapała     111 

2.1.1. Przedprzegrodowe zapalenie tkanek oczodołu     111 

2.1.2. Zapalenie tkanek oczodołu     114 

2.2. Drogi odprowadzające łzy – Małgorzata Woś, Jan Woś     121 

2.2.1. Przewlekle zapalenie kanalików łzowych     121 

2.2.2. Zapalenie woreczka łzowego     124 

2.3. Powieki     130

2.3.1. Jęczmień zewnętrzny i jęczmień wewnętrzny – Bożena Romanowska-Dixon     130 

2.3.2. Gradówka – Bożena Romanowska-Dixon     135 

2.3.3. Zapalenia brzegów powiek – Bożena Romanowska-Dixon     137 

2.3.4. Kątowe zapalenie powiek – Anna Markiewicz     147 

2.3.5. Liszajec zakaźny – Anna Markiewicz     151 

2.3.6. Róża – Anna Markiewicz     155 

2.3.7. Martwicze zapalenie powięzi – Anna Markiewicz     159 

2.4. Spojówki i rogówka     164 

2.4.1. Proste bakteryjne zapalenia spojówek – Marta Świerczyńska, Agnieszka Tronina, Erita Filipek     164 

2.4.2. Rzeżączkowe zapalenie rogówki i spojówek – Agnieszka Tronina, Marta Świerczyńska, Erita Filipek     172 

2.4.3. Bakteryjne zapalenia rogówki – Dariusz Dobrowolski     186 

2.5. Zapalenia wnętrza gałki ocznej – Agnieszka Kubicka-Trząska     198 

2.5.1. Zapalenie wnętrza gałki ocznej po operacji zaćmy     199 

2.5.2. Zapalenie związane z zakażeniem pęcherzyka filtracyjnego     210 

2.5.3. Zapalenie wnętrza gałki ocznej po przeszczepieniu rogówki     210 

2.5.4. Zapalenie wnętrza gałki ocznej po zabiegu witrektomii przez pars plana     211 

2.5.5. Zapalenie wnętrza gałki ocznej po iniekcji doszklistkowej     213 

2.5.6. Profilaktyka zapalenia wnętrza gałki ocznej po zabiegach wewnątrzgałkowych     215 

2.5.7. Pourazowe zapalenie wnętrza gałki ocznej     216 

2.5.8. Endogenne bakteryjne zapalenie wnętrza gałki ocznej     218 

2.6. Gruźlica – Natalia Mackiewicz     225 

2.6.1. Epidemiologia     225 

2.6.2. Etiopatogeneza     225 

2.6.3. Objawy kliniczne     227 

2.6.4. Diagnostyka     231 

2.6.5. Diagnostyka różnicowa     237 

2.6.6. Leczenie ogólne     237 

2.6.7. Leczenie miejscowe     238 

2.6.8. Rokowanie     239 

2.7. Kiła – Katarzyna Żuber-Łaskawiec     241 

2.7.1. Epidemiologia     241 

2.7.2. Etiopatogeneza     241 

2.7.3. Objawy kliniczne     242 

2.7.4. Diagnostyka     246 

2.7.5. Diagnostyka różnicowa     247 

2.7.6. Leczenie     248 

2.7.7. Rokowanie     249 

2.8. Leptospiroza – Katarzyna Michalska-Małecka, Katarzyna Sikorska, Zofia Janicka     251 

2.8.1. Etiopatogeneza     251 

2.8.2. Epidemiologia     251 

2.8.3. Objawy kliniczne     252 

2.8.4. Diagnostyka     254 

2.8.5. Diagnostyka różnicowa     255 

2.8.6. Leczenie     255 

2.8.7. Rokowanie     255 

2.9. Borelioza (choroba z Lyme) – Barbara Biziorek     257 

2.9.1. Epidemiologia     257 

2.9.2. Etiopatogeneza     258 

2.9.3. Objawy kliniczne     260 

2.9.4. Diagnostyka     267 

2.9.5. Diagnostyka różnicowa     269 

2.9.6. Leczenie     270 

2.9.7. Rokowanie     271 

2.10. Trąd – Dawid Bugara     273 

2.10.1. Epidemiologia     273 

2.10.2. Etiopatogeneza     273 

2.10.3. Objawy kliniczne     274 

2.10.4. Diagnostyka     277 

2.10.5. Diagnostyka różnicowa     278 

2.10.6. Leczenie     278 

2.10.7. Rokowanie     279 

2.11. Choroba kociego pazura – Agnieszka Filemonowicz-Skoczek     281 

2.11.1. Epidemiologia     281 

2.11.2. Etiopatogeneza     283 

2.11.3. Objawy kliniczne     284 

2.11.4. Diagnostyka     287 

2.11.5. Diagnostyka różnicowa     288 

2.11.6. Leczenie     289 

2.11.7. Rokowanie     290 

2.12. Bruceloza – Jakub Jarczak     292 

2.12.1. Epidemiologia     292 

2.12.2. Etiopatogeneza     293 

2.12.3. Objawy kliniczne     294 

2.12.4. Diagnostyka     296 

2.12.5. Diagnostyka różnicowa     297 

2.12.6. Leczenie     298 

2.12.7. Rokowanie     299 

3. Zakażenia wywołane przez chlamydie – Marek Prost     301 

3.1. Wprowadzenie     301 

3.2. Chlamydiowe zapalenie spojówek noworodków     303 

3.2.1. Epidemiologia i etiopatogeneza     303 

3.2.2. Objawy kliniczne     304 

3.2.3. Diagnostyka     305 

3.2.4. Diagnostyka różnicowa     306 

3.2.5. Leczenie     306 

3.3. Chlamydiowe zapalenie spojówek u dorosłych     307 

3.3.1. Epidemiologia i etiopatogeneza     307 

3.3.2. Objawy kliniczne     307 

3.3.3. Diagnostyka     308 

3.3.4. Diagnostyka różnicowa     309 

3.3.5. Leczenie     309 

3.4. Jaglica     310 

3.4.1. Epidemiologia i etiopatogeneza     310 

3.4.2. Objawy kliniczne     310 

3.4.3. Leczenie     311 

3.5. Ziarnica weneryczna pachwin     313 

3.5.1. Epidemiologia i etiopatogeneza     313 

3.5.2. Objawy kliniczne     313 

3.5.3. Diagnostyka i leczenie     314 

3.6. Objawy oczne w przebiegu innych chlamydioz     315 

4. Zakażenia wywołane przez wirusy     317 

4.1. Adenowirusowe zapalenie rogówki i spojówek – Wojciech Luboń, Ewa Mrukwa-Kominek     317 

4.1.1. Epidemiologia     317 

4.1.2. Etiopatogeneza     319 

4.1.3. Objawy kliniczne     320 

4.1.4. Diagnostyka     323 

4.1.5. Diagnostyka różnicowa     325 

4.1.6. Leczenie     326 

4.1.7. Rokowanie     327 

4.2. Wirus opryszczki pospolitej – Monika Sarnat-Kucharczyk, Ewa Mrukwa-Kominek     330 

4.2.1. Epidemiologia     330 

4.2.2. Etiopatogeneza i cykl życiowy HSV     330 

4.2.3. Objawy kliniczne     331 

4.2.4. Klasyfikacja opryszczki ocznej     331 

4.2.5. Diagnostyka     337 

4.2.6. Diagnostyka różnicowa     339 

4.2.7. Leczenie farmakologiczne     340 

4.2.8. Leczenie chirurgiczne     343 

4.2.9. Rokowanie     343 

4.3. Wirus ospy wietrznej i półpaśca – Katarzyna Jadczyk-Sorek, Julia Janiszewska-Salamon, Ewa Mrukwa-Kominek     345 

4.3.1. Epidemiologia     345 

4.3.2. Etiopatogeneza     346 

4.3.3. Objawy kliniczne     346 

4.3.4. Diagnostyka     357 

4.3.5. Diagnostyka różnicowa     358 

4.3.6. Leczenie     358 

4.3.7. Rokowanie     360 

4.3.8. Szczepienia     360 

4.3.9. Podsumowanie     362 

4.4. Mięczak zakaźny – Bożena Romanowska-Dixon     365 

4.4.1. Wprowadzenie     365 

4.4.2. Etiologia i patogeneza     365 

4.4.3. Objawy kliniczne     365 

4.4.4. Diagnostyka     367 

4.4.5. Diagnostyka różnicowa     367 

4.4.6. Leczenie     368 

4.5. Ostra martwica siatkówki – Marta Misiuk-Hojło, Karolina Czajor     369 

4.5.1. Epidemiologia     369 

4.5.2. Etiopatogeneza     369 

4.5.3. Objawy kliniczne     370 

4.5.4. Diagnostyka     373 

4.5.5. Diagnostyka różnicowa     377 

4.5.6. Leczenie     378 

4.5.7. Rokowanie     380 

4.6. Postępująca martwica zewnętrznej siatkówki – Marta Misiuk-Hojło, Karolina Czajor     381 

4.6.1. Epidemiologia     381 

4.6.2. Etiopatogeneza     381 

4.6.3. Objawy kliniczne     381 

4.6.4. Diagnostyka     382

4.6.5. Diagnostyka różnicowa     383 

4.6.6. Leczenie     383 

4.6.7. Rokowanie     384 

4.7. Zapalenie siatkówki wywołane przez wirusa cytomegalii – Anna Turno-Kręcicka     385 

4.7.1. Epidemiologia     385 

4.7.2. Etiopatogeneza     386 

4.7.3. Objawy kliniczne     386 

4.7.4. Diagnostyka     390 

4.7.5. Diagnostyka różnicowa     392 

4.7.6. Leczenie     393 

4.7.7. Rokowanie     396 

4.8. Zapalenie siatkówki wywołane przez wirusa różyczki – Anna Turno-Kręcicka     397 

4.8.1. Etiopatogeneza     397 

4.8.2. Objawy kliniczne     397 

4.8.3. Diagnostyka     398 

4.8.4. Leczenie     398 

4.8.5. Rokowanie     398 

4.9. Wirusowe choroby tropikalne tropikalne – Katarzyna Michalska-Małecka, Katarzyna Sikorska, Zofia Janicka     399 

4.9.1. Wprowadzenie     399 

4.9.2. Żółta febra (żółta gorączka)     401 

4.9.3. Gorączka denga     405 

4.9.4. Gorączka Zachodniego Nilu     412 

4.9.5. Gorączka Doliny Rift     416 

4.9.6. Gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym     420 

4.9.7. Gorączka krwotoczna Ebola     423 

4.9.8. Gorączka chikungunya     429 

4.10. Zespół nabytego niedoboru odporności (AIDS) – Aleksander Garlicki     436 

4.10.1. Definicja     436 

4.10.2. Epidemiologia     436 

4.10.3. Etiologia     437 

4.10.4. Patogeneza     438 

4.10.5. Objawy kliniczne     439 

4.10.6. Diagnostyka     442 

4.10.7. Leczenie antyretrowirusowe (ARV)     442 

4.10.8. Objawy oczne występujące w przebiegu AIDS – Piotr Jurowski, Maja Mikosińska, Joanna Pietrzak, Zofia Pniakowska    446 

5. Zakażenia wywołane przez grzyby     459 

5.1. Mukormykoza nosowo-oczodołowo-mózgowa – Grażyna Wyszyńska-Pawelec, Jan Zapała     459 

5.1.1. Etiopatogeneza i epidemiologia     459 

5.1.2. Objawy kliniczne     460 

5.1.3. Diagnostyka     460 

5.1.4. Diagnostyka różnicowa     461 

5.1.5. Leczenie     461 

5.1.6. Rokowanie     462 

5.2. Aspergiloza oczodołowa – Grażyna Wyszyńska-Pawelec, Jan Zapała     464 

5.2.1. Etiopatogeneza i epidemiologia     464 

5.2.2. Objawy kliniczne     464 

5.2.3. Diagnostyka     465 

5.2.4. Diagnostyka różnicowa     465 

5.2.5. Leczenie     466 

5.2.6. Rokowanie     466 

5.3. Grzybicze zapalenia rogówki – Dariusz Dobrowolski     468 

5.3.1. Wprowadzenie     468 

5.3.2. Epidemiologia     468 

5.3.3. Objawy kliniczne     470 

5.3.4. Diagnostyka     471 

5.3.5. Leczenie     471 

5.3.6. Rokowanie     474 

5.4. Kandydoza – Izabela Domagała     475 

5.4.1. Wprowadzenie     475 

5.4.2. Epidemiologia i czynniki ryzyka    476 

5.4.3. Etiopatogeneza     477 

5.4.4. Objawy kliniczne     478 

5.4.5. Diagnostyka     482 

5.4.6. Diagnostyka różnicowa     488 

5.4.7. Leczenie     488 

5.4.8. Rokowanie     491 

5.5. Kryptokokoza – Magdalena Dębicka-Kumela     494 

5.5.1. Epidemiologia i etiopatogeneza     494 

5.5.2. Objawy kliniczne     496 

5.5.3. Diagnostyka różnicowa     498 

5.5.4. Diagnostyka     499 

5.5.5. Leczenie     501 

5.5.6. Rokowanie     503 

5.6. Kokcydioidomykoza – Monika Węglarz     505 

5.6.1. Wprowadzenie     505 

5.6.2. Epidemiologia     505 

5.6.3. Etiopatogeneza     505 

5.6.4. Objawy kliniczne     506 

5.6.5. Diagnostyka różnicowa     506 

5.6.6. Diagnostyka     508 

5.6.7. Leczenie     509 

5.6.8. Rokowanie     510 

5.7. Histoplazmoza – Sławomir Teper     512 

5.7.1. Wprowadzenie     512 

5.7.2. Epidemiologia     512 

5.7.3. Etiopatogeneza     513 

5.7.4. Objawy kliniczne     513 

5.7.5. Diagnostyka     514 

5.7.6. Diagnostyka różnicowa     515 

5.7.7. Leczenie     516 

5.7.8. Rokowanie     516 

5.8. Grzybicze endogenne zapalenie wnętrza gałki ocznej – Agnieszka Kubicka-Trząska     518 

5.8.1. Wprowadzenie     518 

5.8.2. Etiopatogeneza i epidemiologia     518 

5.8.3. Objawy kliniczne     519 

5.8.4. Diagnostyka     521 

5.8.5. Leczenie     522 

6. Zakażenia wywoływane przez pierwotniaki     529 

6.1. Zapalenie rogówki wywołane przez Acanthamoeba – Ewa Mrukwa-Kominek     529 

6.1.1. Wprowadzenie     529 

6.1.2. Epidemiologia zakażeń wywołanych przez Acanthamoeba     530 

6.1.3. Epidemiologia zapalenia rogówki wywołanego przez Acanthamoeba     530 

6.1.4. Etiopatogeneza i patofizjologia     532 

6.1.5. Objawy kliniczne     535 

6.1.6. Rozpoznanie i diagnostyka różnicowa     545 

6.1.7. Leczenie     555 

6.1.8. Rokowanie     560 

6.2. Toksoplazmoza – Joanna Brydak-Godowska, Piotr K. Borkowski     564 

6.2.1. Epidemiologia     564 

6.2.2. Cykl życiowy Toxoplasma gondii     565 

6.2.3. Etiopatogeneza     566 

6.2.4. Objawy kliniczne     567 

6.2.5. Diagnostyka     571 

6.2.6. Diagnostyka różnicowa     573 

6.2.7. Leczenie     574 

6.2.8. Rokowanie     578 

6.2.9. Podsumowanie     578 

6.3. Pneumocystoza – Sławomir Teper     582 

6.3.1. Epidemiologia     582 

6.3.2. Etiopatogeneza     582 

6.3.3. Objawy kliniczne     583 

6.3.4. Diagnostyka     583 

6.3.5. Diagnostyka różnicowa     584 

6.3.6. Leczenie     585 

6.3.7. Rokowanie     585 

6.4. Malaria – Katarzyna Michalska-Małecka, Katarzyna Sikorska, Zofia Janicka     586 

6.4.1. Epidemiologia     586 

6.4.2. Epidemiologia     587 

6.4.3. Objawy kliniczne     588 

6.4.4. Diagnostyka     591 

6.4.5. Diagnostyka różnicowa     592

6.4.6. Leczenie     593 

6.4.7. Rokowanie     594 

6.5. Leiszmanioza – Katarzyna Michalska-Małecka, Katarzyna Sikorska, Zofia Janicka     596 

6.5.1. Etiopatogeneza     596 

6.5.2. Epidemiologia     596 

6.5.3. Objawy kliniczne     598 

6.5.4. Diagnostyka     600 

6.5.5. Leczenie     600 

6.5.6. Rokowanie     602 

7. Zakażenia wywoływane przez robaki     603 

7.1. Toksokaroza – Izabella Karska-Basta     603 

7.1.1. Epidemiologia     603 

7.1.2. Etiopatogeneza     604 

7.1.3. Objawy kliniczne     604 

7.1.4. Diagnostyka     607 

7.1.5. Diagnostyka różnicowa     608 

7.1.6. Leczenie     610 

7.1.7. Rokowanie     611 

7.2. Onchocerkoza – Weronika Pociej-Marciak     615 

7.2.1. Epidemiologia     615 

7.2.2. Etiopatogeneza     615 

7.2.3. Objawy kliniczne     616 

7.2.4. Diagnostyka     617 

7.2.5. Diagnostyka różnicowa     618 

7.2.6. Leczenie     618 

7.2.7. Rokowanie     619 

7.3. Echinokokoza – Weronika Pociej-Marciak     621 

7.3.1. Epidemiologia     621 

7.3.2. Etiopatogeneza     621 

7.3.3. Objawy kliniczne     622 

7.3.4. Diagnostyka     623 

7.3.5. Diagnostyka różnicowa     624 

7.3.6. Leczenie     624 

7.3.7. Rokowanie     625 

7.4. Cysticerkoza – Katarzyna Roguska     627 

7.4.1. Epidemiologia     627 

7.4.2. Etiopatogeneza     627 

7.4.3. Objawy kliniczne     629 

7.4.4. Diagnostyka     631 

7.4.5. Diagnostyka różnicowa     633 

7.4.6. Leczenie     633 

7.4.7. Rokowanie     635 

8. Zakażenia wywołane nużeńcami – Monika Udziela, Jacek P. Szaflik     639 

8.1. Epidemiologia     639 

8.2. Etiopatogeneza     640 

8.3. Objawy kliniczne     642 

8.4. Diagnostyka     644 

8.5. Diagnostyka różnicowa     646 

8.6. Leczenie     646 

8.7. Rokowanie     648 

9. Objawy oczne w przebiegu COVID-19 – Monika Sarnat-Kucharczyk, Andrzej Grzybowski     649 

9.1. Epidemiologia     649 

9.2. Etiopatogeneza     649 

9.3. Objawy kliniczne     650 

9.3.1. Objawy ogólne     650 

9.3.2. Objawy oczne     650 

9.4. Oczne zdarzenia niepożądane po szczepieniu przeciwko COVID-19     657 

9.5. Diagnostyka     658 

9.6. Diagnostyka różnicowa     658 

9.7. Leczenie     659 

9.8. Profilaktyka przeciwwirusowa     659

9.9. Rokowanie     661 

Skorowidz     665